झापा – भुटानका राजनीतिक बन्दीहरूको रिहाइका लागि गठित विश्वव्यापी अभियान (जीसीआरपीपीबी) ले बेलडाँगी शरणार्थी शिविरमा कष्टकर जीवन बिताइरहेका पूर्व भुटानी राजनीतिक बन्दी रामबहादुर राईलाई आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको छ।

अभियानद्वारा सञ्चालन गरिएको सार्वजनिक धनसंकलनबाट सङ्कलित कूल १,१५,८४४ रुपैयाँ ६८ पैसा ६६ वर्षीय राईलाई हस्तान्तरण गरिएको हो। शिविर सचिव सन्चहाङ सुब्बाले एक कार्यक्रममा उक्त रकम औपचारिक रूपमा प्रदान गरे। अभियान जनवरी १३, २०२६ मा सुरु भई फेब्रुअरी १५, २०२६ मा सम्पन्न भएको थियो।

कार्यक्रममा पूर्व राजनीतिक बन्दी मधुकर मंगर र दिलकुमार राई, चेमगाङ केन्द्रीय कारागारमा रहेका राजनीतिक बन्दी ओमनाथ अधिकारीकी आमा डम्बरकुमारी अधिकारी तथा काठमाडौँका वरिष्ठ पत्रकार देवेन्द्र भट्टराईलगायतको उपस्थिति रहेको थियो।

अभियानका संस्थापक राम कार्कीले आफ्नो टोलीप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै सहयोग गर्ने सम्पूर्ण दाताहरूप्रति विशेष धन्यवाद ज्ञापन गरे। उनले असहाय अवस्थामा रहेका पूर्व राजनीतिक बन्दीहरू तथा अन्य आपत्कालीन मानवीय प्रयोजनका लागि यस्ता अभियानहरू निरन्तर सञ्चालन गरिने बताए।

सहयोगी दाताहरूमा भीमा बजगाईँ, पिटर तामाङ, ममता बजगाईँ, विजय भुजेल, गौरव क्षेत्री, एरियट प्रिन्स, गोपाल गुरुङ, एलिस भेर्हेइज, आइबी पाठक, कञ्चन पोखरेल, धन पौडेल, आस्था खनाल, भानु खनाल, विद्यापति मिश्र, तुला भण्डारी, लीला आचार्य तथा सैलेश दाहाल रहेका छन्।

संयोजक कार्कीका अनुसार धनसंकलन पहल अभियानको नियमित गतिविधिको एक अङ्ग हो। यसअघि पनि अभियानले राजनीतिक बन्दीहरूका परिवार, हालै रिहा भएका तथा बिरामी पूर्व बन्दीहरूको सहयोगार्थ धनसंकलन गर्दै आएको छ। साथै, भुटानी राजनीतिक बन्दीहरूको रिहाइको मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा उठाउँदै आएको छ।

रामबहादुर राई सन् १९९० को प्रारम्भिक दशकमा भुटानबाट जबरजस्ती विस्थापित गरिएका नेपालीभाषी समुदायका सदस्य हुन्। हजारौँ परिवारसँगै आफ्नै जन्मभूमिबाट बेदखल गरिएका उनीहरू वर्षौँदेखि शरणार्थी जीवन बिताउन बाध्य भए। नागरिकता खोसिएको, सम्पत्ति त्याग्नुपरेको र पहिचान नै सङ्कटमा परेको त्यो पीडादायी कालखण्डको दाग आजसम्म मेटिएको छैन।

सन् १९९४ मा विस्थापित नागरिकलाई स्वदेश फर्किन पाउने अधिकारको शान्तिपूर्ण वकालत गर्न उनी भुटान फर्किएका थिए। राजनीतिक पर्चा वितरण गरिरहेका बेला उनलाई भुटानको राष्ट्रिय सुरक्षा ऐनअन्तर्गत पक्राउ गरिएको थियो, जुन कानुन प्रायः अहिंसात्मक राजनीतिक अभिव्यक्ति दबाउन प्रयोग हुँदै आएको छ।

कानुनी प्रतिनिधित्वविना मुद्दा चलाइएका राईलाई मनगढन्ते आरोपमा दोषी ठहर गर्दै ३१ वर्ष १० महिना कारावास सजाय सुनाइएको थियो। उनले करिब ३२ वर्ष चेमगाङ केन्द्रीय कारागारमा बिताए।

कारावासका ती वर्षहरू केवल बन्दी जीवन मात्र थिएनन्, अमानवीय यातना, दीर्घकालीन कुपोषण, उपचारबाट वञ्चित अवस्था र अस्वास्थ्यकर कोठामा बितेका अँध्यारा दिनहरूको शृङ्खला थिए। उनको स्वास्थ्यमा स्थायी असर परेको छ। धेरै वर्षसम्म परिवारसँग सम्पर्क गर्न नपाउनु अर्को यातनामाथिको यातना थियो।

सन् २०२४ जुलाई ५ मा रिहा गरिएका राईलाई तुरुन्तै भुटानबाट निष्कासन गरियो। आफ्नै देशमा बस्ने अधिकार अस्वीकार गरिएका उनी जुलाई ७, २०२४ मा बेलडाँगी शरणार्थी शिविर आइपुगे। झन्डै तीन दशक कारागारमा बिताएर बाहिर निस्कँदा पनि उनीसँग न घर थियो, न परिवारको सहारा, न कानुनी कागजात।

आज उनी शिविरको एक सानो झुपडीमा एक्लै बस्दै आएका छन्। आम्दानीको स्रोत छैन, परिवारको साथ छैन, र पहिचान पुष्टि गर्ने कागजपत्रसमेत छैन। दीर्घ कारावास र उपचार नपाएको रोगले थलिएका उनी गम्भीर स्वास्थ्य समस्याबाट पीडित छन्। उनलाई तत्काल स्वास्थ्य परीक्षण, उपचार, औषधि र नियमित अनुगमन आवश्यक रहेको भुटानी मानवअधिकारकर्मीहरू बताउँछन्।

तर शरणार्थी दर्ता वा परिचयपत्र नहुँदा उनी स्थानीय स्वास्थ्य सेवा र मानवीय सहायताबाट समेत वञ्चित छन्। यो अवस्था केवल एक व्यक्तिको कहानी नभई, दशकौँदेखि देशविहीन अवस्थाको बोझ बोकिरहेका भुटानी शरणार्थी समुदायको सामूहिक पीडाको प्रतिनिधित्व हो, जहाँ जन्मभूमि गुमेको छ, नागरिकता खोसिएको छ र बुढेसकालमा समेत आश्रय र उपचारको ग्यारेन्टी छैन।

आयोजकहरूले जीवनको यस सङ्कटपूर्ण घडीमा रामबहादुर राईलाई सहयोग गर्न सर्वसाधारण, मानवअधिकार संस्था तथा सरोकारवाला सबैसँग मानवीय एकता र सहयोगको अपिल गरेका छन्।