अमेरिकाले इरानमाथि आक्रमण गर्दा एउटा कारण अघि सारेको छ -“राष्ट्रिय सुरक्षा”। तर साँचो प्रश्न के हो भने: के इरानले अमेरिकामाथि तत्काल आक्रमण गर्न लागेको थियो? कि यो सम्भावित खतरा भनेर देखाइएको मात्र हो?

इरानसँग मिसाइल छन्, सैन्य क्षमता छ, तर क्षमता हुनु र आक्रमण गर्नु एउटै कुरा होइन। इरानले आफ्नो वरिपरि रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गर्न सक्ने क्षमता विकास गरेको हुन सक्छ। तर त्यो मुख्यभूमि अमेरिकामाथि होइन, आफ्नै क्षेत्र वरिपरि रहेका विदेशी सैन्य उपस्थितिविरुद्धको निवारणको रूपमा देखिन्छ।

यहाँ अर्को महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ-अमेरिका किन अन्य देशहरूमा, अन्य देशहरूको सीमाना नजिक, यति धेरै सैन्य अड्डा बनाउँछ? यदि कुनै देशले आफ्नो छिमेकमा विदेशी सेना देख्यो भने उसले सुरक्षाका लागि तयारी गर्नु स्वाभाविक होइन र? तर जब त्यही तयारी गरिन्छ, त्यसलाई अमेरिका “राष्ट्रिय सुरक्षा खतरा” भन्छ।

अनि दोहोरो मापदण्ड देखिन्छ-अमेरिकाले अरूको आँगनमा सेना राख्नु “सुरक्षा”, तर त्यो सेनाविरुद्ध प्रतिरोध क्षमता विकास गर्नु “खतरा”।

इतिहासले पनि हामीलाई सचेत गराउँछ। सन् २००३ मा इराकमाथि आक्रमण गर्दा पनि “विनाशकारी हतियार” को नाम लिइयो। पछि त्यस्तो प्रमाण भेटिएन। तर त्यस युद्धले पूरै क्षेत्र दशकौँ अस्थिर बनायो। त्यसैले आज फेरि “राष्ट्रिय सुरक्षा” भन्ने शब्द सुनिँदा प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो।

अर्को पाटो तेल राजनीति हो। यदि इरानसँग युद्धका कारण फारसको खाडी क्षेत्रबाट तेल आपूर्ति अवरुद्ध भयो भने त्यसको असर सबैभन्दा धेरै एसियामा पर्छ।

चीन ठूलो ऊर्जा आयातकर्ता हो।

भारत पनि मध्यपूर्वी तेलमा धेरै निर्भर छ।

तेलको मूल्य बढ्यो भने उद्योग, यातायात, बजार सबै प्रभावित हुन्छन्। तर अमेरिका भने अहिले धेरै हदसम्म आफ्नै ऊर्जा उत्पादनमा निर्भर हुँदै गएको छ। त्यसैले तेल सङ्कटले चीन र भारतलाई धेरै असर गर्न सक्छ।

अर्को संवेदनशील प्रश्न आर्थिक संरचनासँग जोडिएको छ। विश्व व्यापार धेरै हदसम्म अमेरिकी डलरमा हुन्छ। अमेरिकी बैङ्किङ प्रणालीबाट बाहिरिए देशमाथि प्रतिबन्ध लाग्न सक्छ। कतिपय आलोचकहरू भन्छन्-अमेरिकी सैन्य शक्ति र आर्थिक प्रणाली सँगसँगै काम गर्छन्। यदि तपाईँ डलर प्रणालीमा रहनुभयो भने “सुरक्षा” पाइन्छ, बाहिर जान खोज्नुभयो भने दबाब बढ्छ।

कतिपयले यसलाई प्रतीकात्मक रूपमा “माफिया शैली” सँग तुलना गर्छन्-“सुरक्षित रहन चाहन्छौ भने शुल्क तिर्नुपर्छ।” यो कठोर तुलना हो, तर यसले एउटा प्रश्न उठाउँछ: सुरक्षा साँचै पारस्परिक हो कि शक्ति र फाइदासँग जोडिएको?

अन्त्यमा, कुनै पनि युद्धलाई “राष्ट्रिय सुरक्षा” भनेर सजिलै स्वीकार गर्नुभन्दा पहिले हामीले सोध्नुपर्छ-

के यो साँच्चै आत्म-रक्षा हो?

कि शक्ति प्रदर्शन?

कि आर्थिक र भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धा?

सुरक्षा एकपक्षीय भए शान्ति टिक्दैन। साँचो शान्ति त्यतिबेला सम्भव हुन्छ जब सबै देशको सुरक्षा समान रूपमा सम्मान गरिन्छ।