शान्तिपूर्ण विरोध लोकतन्त्रको अधिकार हो, तर हिंसा, आगजनी र लुटपाटले अन्ततः कस्तो राजनीतिक शक्तिलाई जन्म दिन्छ भन्ने प्रश्न आज युरोपका लागि गम्भीर बन्दै गएको छ।

फ्रान्समा देखिने अशान्ति र युरोपका विभिन्न देशमा बढिरहेको राजनीतिक ध्रुवीकरणलाई केवल सडक प्रदर्शन, आगजनी वा प्रहरीसँगको झडपका रूपमा मात्र बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। यसको पछाडि युरोपको राष्ट्रिय पहिचान, आप्रवासन, धार्मिक सहअस्तित्व, राज्यको अधिकार, सांस्कृतिक निरन्तरता र उदार लोकतन्त्रको भविष्यसँग जोडिएका गम्भीर प्रश्नहरू छन्।

फ्रान्सजस्तो लोकतान्त्रिक परम्परा, धर्म र राज्यबीचको पृथकीकरण तथा नागरिक स्वतन्त्रताको लामो इतिहास भएको देशमा सडकको असन्तुष्टि हिंसात्मक स्वरूपमा देखिनु आफैँमा चिन्ताको विषय हो। यस्ता घटनाले सरकारप्रति असन्तुष्टि मात्र व्यक्त गर्दैनन्; तिनले राज्यको सुरक्षा क्षमता, सार्वजनिक संस्थाप्रतिको विश्वास र समाजको साझा भविष्यबारे पनि प्रश्न उठाउँछन्।

‘रेड–ग्रिन गठबन्धन’को बहस के हो?

युरोपको राजनीतिक बहसमा पछिल्लो समय ‘रेड–ग्रिन एलायन्स’ अर्थात् कट्टर वामपन्थी र इस्लामवादी राजनीतिक धारहरूबीचको सम्भावित सहकार्यबारे चर्चा हुने गरेको छ। यहाँ ‘रेड’ले कट्टर वामपन्थी राजनीतिक धारलाई र ‘ग्रिन’ले राजनीतिक इस्लामवादलाई जनाउँछ।

यी दुई विचारधाराका ऐतिहासिक उद्देश्य, दर्शन र सामाजिक दृष्टिकोण फरक छन्। कतिपय विषयमा त तिनका मान्यताहरू एकअर्कासँग गम्भीर रूपमा बाझिन्छन्। उदाहरणका लागि, धर्म, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता, लैङ्गिक समानता, यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यकका अधिकार र धर्मनिरपेक्ष राज्यबारे तिनका दृष्टिकोण समान हुँदैनन्।

तथापि, साम्राज्यवादविरोध, आप्रवासनसम्बन्धी नीतिको विरोध, प्यालेस्टाइनको समर्थन वा पश्चिमी राजनीतिक व्यवस्थाप्रतिको असन्तुष्टिजस्ता केही मुद्दामा विभिन्न समूहबीच अस्थायी राजनीतिक सहकार्य हुन सक्छ। यही सम्भावनालाई आलोचकहरूले ‘रेड–ग्रिन गठबन्धन’ भन्ने गरेका छन्।

हिंसात्मक आन्दोलनले कसलाई फाइदा पुर्‍याउँछ?

लोकतन्त्रमा सरकारको आलोचना गर्ने, सडकमा उत्रने, जुलुस निकाल्ने र शान्तिपूर्ण रूपमा विरोध गर्ने अधिकार नागरिकको मौलिक अधिकार हो। सरकारले शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमाथि अनावश्यक वा अत्यधिक बल प्रयोग गर्छ भने त्यसको छानबिन र जबाफदेहिता सुनिश्चित हुनुपर्छ।

तर आन्दोलनको नाममा पसल लुट्ने, सार्वजनिक यातायात जलाउने, निजी सम्पत्ति नष्ट गर्ने, निर्दोष नागरिकमाथि आक्रमण गर्ने वा हिंसा भड्काउने कार्यलाई राजनीतिक असन्तुष्टिको आवरणमा उचित ठहर गर्न सकिँदैन।

महत्त्वपूर्ण प्रश्न के हो भने, हिंसात्मक आन्दोलनको राजनीतिक लाभ अन्ततः कसले उठाउँछ?

जब नागरिकले आफ्नो सुरक्षाबारे चिन्ता गर्न थाल्छन्, पसल व्यवसाय र सार्वजनिक संरचना असुरक्षित हुन्छन् र सरकारले सामान्य जनजीवन कायम गर्न नसकेको अनुभूति हुन्छ, तब मतदाताको प्राथमिकता परिवर्तन हुन सक्छ। उनीहरूले परम्परागत दलहरूभन्दा कडा सुरक्षा नीति, कडा आप्रवासन नियन्त्रण, राष्ट्रिय सार्वभौमिकता र कानुनी व्यवस्था पुनःस्थापनाको वाचा गर्ने दलहरूलाई समर्थन गर्न सक्छन्।

यसरी हिंसात्मक आन्दोलनले जुन व्यवस्था परिवर्तन गर्ने वा सरकारलाई चुनौती दिने उद्देश्य राखेको हुन्छ, त्यसको परिणाम उल्टै बढी कठोर राष्ट्रवादी राजनीतिक शक्तिहरूको उदय हुन सक्छ।

के युरोपमा दक्षिणपन्थी राष्ट्रवादीहरूको युग आउँदैछ?

युरोपका विभिन्न देशमा राष्ट्रवादी र दक्षिणपन्थी दलहरूको प्रभाव बढ्नु फ्रान्सको कुनै एउटा घटनाबाट मात्र सुरु भएको होइन। आप्रवासन, जीवनयापनको बढ्दो लागत, आवास सङ्कट, आर्थिक असुरक्षा, राष्ट्रिय पहिचान र परम्परागत राजनीतिक दलहरूप्रतिको असन्तुष्टि यसका महत्त्वपूर्ण कारण हुन्।

फ्रान्समा नेसनल र्‍यालीजस्ता दलहरूले आप्रवासन नियन्त्रण, राष्ट्रिय पहिचान र सुरक्षा व्यवस्थालाई प्रमुख राजनीतिक मुद्दा बनाएका छन्। अन्य युरोपेली देशमा पनि यस्तै राजनीतिक धारले समर्थन प्राप्त गरिरहेको छ।

यदि हिंसात्मक अशान्ति बारम्बार दोहोरियो र स्थापित सरकारहरूले सार्वजनिक सुरक्षा तथा सामाजिक एकताको प्रश्नलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न सकेनन् भने दक्षिणपन्थी राष्ट्रवादी दलहरूले थप राजनीतिक लाभ उठाउन सक्छन्। फ्रान्सको सन् २०२७ को राष्ट्रपतीय निर्वाचन यस सन्दर्भमा महत्त्वपूर्ण परीक्षा हुनेछ।