काठमाडौँ – यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक समुदाय पुनः गहिरो शोकमा डुबेको छ। समुदायकी सक्रिय सदस्य तथा तेस्रोलिंगी महिला सानु मगरको अकल्पनीय मृत्युले समुदायलाई स्तब्ध बनाएको छ।

सानु मगर केवल एक व्यक्तिको नाम मात्र थिएन; उनी समुदायको दीर्घ सङ्घर्ष, सामाजिक अस्वीकार, साहस र अस्तित्वको प्रतीक थिइन। सानु मगरको निधनसँगै फेरि एकपटक तेस्रोलिंगी महिला तथा यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक समुदायले भोग्दै आएको अदृश्य पीडा सतहमा आएको छ।

तेस्रोलिंगी महिलाहरूले यस समाजमा दिनहुँ अपमान, हेला, गालीगलौज, शारीरिक तथा मानसिक हिंसा र चरित्रहत्या सहनुपर्छ। कतिपय अवस्थामा परिवारबाटै बहिष्कार गरिन्छ; शिक्षण संस्था र कार्यस्थलबाट अपमानित गरिन्छ; सार्वजनिक स्थलमा उपेक्षा, हाँसो र हिंसाको सिकार बन्नुपर्छ।

समुदायभित्रबाट पनि विभेद, असहयोग र गलत व्यवहार भोग्नुपर्ने अवस्था आउने गरेको सक्रिय सदस्यहरू बताउँछन्। यस्तो वातावरणले तेस्रोलिंगी महिलाहरूको मनोबल कमजोर बनाउँदै जान्छ, जीवनप्रतिको आशा क्रमशः क्षीण हुँदै जान्छ।

तेस्रोलिंगी महिलाहरूको जीवनसँग जोडिएको अर्को गहिरो पीडा हर्मोन सेवनको विषय हो। पर्याप्त परामर्श, सुरक्षित स्वास्थ्य सेवा र निरन्तर चिकित्सकीय निगरानीको अभावमा धेरैले आफूले चाहेको लैङ्गिक पहिचानसँग मिल्न हर्मोन सेवन गर्न बाध्य हुन्छन्।

स्वास्थ्य संस्थामा अपमानित व्यवहार, चिकित्सकको असंवेदनशीलता, गोपनीयताको अभाव र आर्थिक कठिनाइले धेरैजसोले असुरक्षित तरिकाबाट हर्मोन सेवन गर्ने गरेको समुदायका जानकारहरू बताउँछन्। यसका कारण शारीरिक जटिलता, मानसिक तनाव, हार्मोनल असन्तुलन, रोगप्रतिरोधी क्षमतामा कमी र कहिलेकाहीँ ज्यान नै जोखिममा पर्ने अवस्था सिर्जना हुने गरेको छ।

सानु मगरको जीवन कथा पनि यही पीडासँग गाँसिएको थियो भन्ने समुदायका सदस्यहरू स्मरण गर्छन् – पहिचानसँग मिलेर बाँच्ने चाहना र त्यसका लागि भोग्नुपरेको असह्य शारीरिक तथा मानसिक सङ्घर्ष।

तेस्रोलिंगी महिलाहरूले केवल पहिचानकै कारण शिक्षा, रोजगारी, स्वास्थ्य सेवा, न्याय र सुरक्षाबाट वञ्चित हुनुपरेको यथार्थ फेरि एकपटक चर्चामा आएको छ। सुरक्षित आवास, सम्मानजनक काम, प्रेम र सामाजिक स्वीकृतिको अभावले जीवन झन् सङ्कटपूर्ण बन्दै गएको छ।

समुदायभित्र प्रश्न उठेको छ – आखिर कहिलेसम्म यस्तो पीडा सहनुपर्ने? कहिले समानता र न्याय सुनिश्चित हुने? कहिले राज्य र समाजले तेस्रोलिंगी महिलालाई पूर्ण नागरिकका रूपमा सम्मान र अधिकार दिने?

सानु मगरको निधनलाई समुदायले केवल व्यक्तिगत क्षति मात्र नभई सामाजिक असफलताको रूपमा लिएको छ। यो घटना समाज, राज्य संयन्त्र र नीतिनिर्माताहरूका लागि गम्भीर आत्ममूल्याङ्कनको अवसर भएको अधिकारकर्मीहरूको भनाइ छ।

उनको स्मृतिले अब समुदायलाई अझ सङ्गठित र दृढ बन्न प्रेरित गर्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ। कुनै पनि तेस्रोलिंगी महिला अब पीडा, अपमान र असुरक्षाबीच बाँच्न बाध्य नहोस् भन्ने माग झनै स्पष्ट रूपमा उठेको छ।

सानु मगरको आत्माले शान्ति पाओस् – तर उनको सम्झना समाजको चेतना झकझक्याउने शक्ति बनोस्, ताकि समानता, सम्मान र अधिकारका लागि उठेको आवाज अब दब्न नपाओस्।

राम्री देखिन हर्मोन सेवन गरेका विपिनको कलिलै उमेरमा निधन

लिङ्ग परिवर्तनका लागि हर्मोन प्रयोग गर्न उक्साउने सङ्गठित संस्थाहरू सक्रिय, सरकारी निकायको अनदेखा