इरानद्वारा कतारको एलएनजी (Liquefied Natural Gas) पूर्वाधारमाथि भएको आक्रमणले विश्व ऊर्जा बजारलाई हल्लाइदिएको छ। ग्यासको मूल्य आकस्मिक रूपमा उकालो लागेको छ, आपूर्ति शृङ्खला अस्थिर बनेको छ, र पहिले नै रुसी पाइपलाइन ग्यास गुमाइसकेको युरोप फेरि एकपटक ऊर्जा सङ्कटको मुखमा उभिएको छ।

तर यो अस्थिरता र भयको बीचमा एउटा देश भने आश्चर्यजनक रूपमा सुरक्षित देखिन्छ-अमेरिका।

सङ्कटबाट नियन्त्रणतर्फ

पछिल्ला केही वर्षमा युरोपको ऊर्जा संरचनामा ठूलो परिवर्तन आएको छ। रुस–युक्रेन युद्ध पछि रुसी ग्यास आपूर्ति लगभग बन्द भएपछि युरोपले एलएनजीतर्फ तीव्र रूपमा मोड लियो। त्यसमा प्रमुख आपूर्तिकर्ता थिए-कतार र अमेरिका।

अब, कतारको प्रमुख पूर्वाधारमा क्षति पुगेपछि शक्ति सन्तुलन स्पष्ट रूपमा अमेरिकातर्फ ढल्किएको छ।

भौगोलिक रूपमा द्वन्द्व क्षेत्रभन्दा टाढा रहेको, सुरक्षित र विशाल उत्पादन क्षमतायुक्त अमेरिकाले अहिले आफूलाई सबैभन्दा “भरपर्दो” आपूर्तिकर्ताका रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्ने अवस्था बनाएको छ। सङ्कटको समयमा “भरपर्दोपन” नै शक्ति हो र ऊर्जा बजारमा त्यो शक्ति नै प्रभुत्वतर्फ लैजान्छ।

लगभग एकाधिकारको ऊर्जा बजार

अमेरिकाले पूर्ण रूपमा एलएनजीमा एकाधिकार स्थापित गरिसकेको छैन। नर्वे, अस्ट्रेलिया, अल्जेरिया जस्ता देशहरू अझै महत्त्वपूर्ण छन्। तर अहिले देखिँदै गरेको प्रवृत्ति अझ सूक्ष्म छ-जब:

रुसी पाइपलाइन ग्यास बन्द हुन्छ,

मध्यपूर्वको आपूर्ति अस्थिर हुन्छ,

र समुद्री मार्गहरू असुरक्षित बन्छन्,

त्यस अवस्थामा अमेरिकी एलएनजी विकल्प होइन-आवश्यकता बन्छ।

त्यो अवस्थामा बजार प्रतिस्पर्धा घट्छ, र निर्भरता बढ्छ।

“ऊर्जा सुरक्षा” को राजनीति

यो अवस्थालाई प्रायः “ऊर्जा सुरक्षा” का रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। युरोपेली नेताहरू विविधीकरणको कुरा गर्छन्, अमेरिकाले साझेदारी र स्थायित्वको।

तर वास्तविकता के हो भने: युरोपको ऊर्जा सुरक्षा क्रमशः अमेरिकामाथिको निर्भरता बन्दै गएको छ।

दीर्घकालीन एलएनजी सम्झौताहरू, नयाँ टर्मिनलहरूको निर्माण, र मूल्य निर्धारणका संरचनाहरूले युरोपलाई नयाँ प्रकारको आर्थिक निर्भरतामा बाँधिरहेका छन्।

कसले फाइदा लिन्छ?

यस अवस्थाबाट लाभान्वित हुनेहरू स्पष्ट छन्:

अमेरिकी एलएनजी कम्पनीहरू-उच्च मूल्यबाट ठूलो नाफा

अमेरिका-युरोपमाथि बढ्दो भूराजनीतिक प्रभाव

डलर-ऊर्जा व्यापारमा अझ मजबुत

तर यसको मूल्य अरूले चुकाउँछन्:

युरोप-महँगो ऊर्जा र औद्योगिक दबाब

ग्लोबल साउथ-उच्च मूल्यका कारण एलएनजी बजारबाट बाहिरिने जोखिम

अस्थिरतामा टिकेको प्रणाली

अहिलेको विश्व ऊर्जा प्रणालीले अस्थिरतालाई नै पुरस्कार दिन्छ।

युद्ध, प्रतिबन्ध, र आक्रमणहरूले केवल आपूर्ति अवरुद्ध गर्दैनन्-तिनीहरुले शक्ति सन्तुलन पुनःनिर्माण गर्छन्। र यस्तो पुनर्संरचनामा सुरक्षित र शक्तिशाली संरचना भएका देशहरू (जस्तै अमेरिका) सबैभन्दा बढी लाभान्वित हुन्छन्।

कतारमा लागेको आगो केवल ग्यास प्लान्टमा लागेको आगो होइन। त्यो विश्व शक्ति संरचनाको एउटा झल्को हो।

अमेरिका यो सङ्कटको सर्जक हुन पनि सक्छ, नहुन पनि सक्छ, तर यो प्रणालीको सबैभन्दा ठूलो रणनीतिक लाभार्थी अवश्य हो।

अब प्रश्न केवल यति मात्र होइन कि अमेरिका एलएनजी बजारमा बलियो हुँदैछ।

प्रश्न यो हो-

के विश्वले यस्तो प्रणालीलाई स्विकारिरहने हो, जहाँ सङ्कट नै प्रभुत्वको बाटो बन्छ?

(लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक अधिकारकर्मी सुनिल बाबु पन्त एसियाकै पहिलो समलिङ्गी सभासद् हुन्।)