हरेक दिन त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा बिदाइ, रुवाई र पर्खाइको जात्रा चल्छ। देशले रोजगारी दिन नसकेपछि, राज्यले पढेकाहरूलाई उचित अवसर दिन नसकेपछि, मन गह्रुँगो बनाएर,चर्को ब्याजमा साहुसँग ऋण लिएर, भएको सम्पत्ति बन्धक राखेर, नेपालीहरू बिदेसिने क्रम नयाँ सरकार आएपनि जारी छ। दिनमै हजारौँ र वर्षमा लाखौँ विद्यार्थीहरू यो देशमा सम्भावना नदेखेपछि बिदेसिएका छन्।

देशको माया कसलाई हुँदैन र गरिबीले पिल्सिएको जिन्दगीलाई अन्त्य गर्नुछ अनन्तकालसम्म। जसका लागि बिदेसिनुको विकल्प रहेन, पासपोर्टमा विदेशी छाप नहाने घरको छाप्रो चुहिन छाड्ने भएन। यो युवाहरूले देश छोड्ने पहिलो कारण हो। जुन सरकार आएपनि देशले रोजगारी दिन सकेन।

केही वर्षअघिसम्म गाउँघरका चोक, खेलमैदान र खेतबारीमा युवाको चहलपहल देखिन्थ्यो। तर अहिले धेरै गाउँमा वृद्धवृद्धा, महिला र बालबालिका मात्र देखिन्छन्। उच्च शिक्षा, रोजगारी र आर्थिक समृद्धिको सपना बोकेर नेपाली युवाहरू बिदेसिने क्रम यति तीव्र बनेको छ कि विदेश जानु आज धेरै युवाका लागि रहर मात्र होइन, आवश्यकता र बाध्यता जस्तै बन्न पुगेको छ।

नेपालमा बेरोजगारी, सीमित अवसर, न्यून आय र अस्थिर आर्थिक अवस्थाका कारण हजारौँ युवा हरेक वर्ष अध्ययन र रोजगारीका लागि विभिन्न मुलुकतर्फ प्रस्थान गरिरहेका छन्।

खाडी मुलुक, मलेसिया, दक्षिण कोरिया, जापान, अस्ट्रेलिया, क्यानडा, बेलायत र युरोपेली देशहरू नेपाली युवाका प्रमुख गन्तव्य बनेका छन्। विदेश पुगेपछि राम्रो आम्दानी गर्ने, परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्ने र उज्ज्वल भविष्य निर्माण गर्ने आशा अधिकांश युवामा देखिन्छ।

विदेश जानका लागि धेरै युवाले ऋणसमेत लिने गरेका छन्। कतिपय परिवारले जग्गाजमिन धितो राखेर वा बेचेर छोराछोरीलाई विदेश पठाउने गरेका छन्। परिवारको सपना बोकेर विदेश पुगेका युवाले नयाँ वातावरण, भाषा, संस्कृति र कामको दबाबसँग जुध्नुपर्छ। अध्ययनका लागि गएका विद्यार्थीले पढाइसँगै काम गरेर खर्च व्यवस्थापन गर्नुपर्ने चुनौती सामना गरिरहेका छन् भने श्रमिकका रूपमा गएका युवाले कठिन श्रम, लामो कार्यसमय र पारिवारिक दूरीको पीडा भोगिरहेका छन्।

विदेशमा नेपाली युवाको सङ्घर्ष केवल आर्थिक मात्र छैन। घरपरिवारबाट टाढा बस्नुपर्दा मानसिक तनाव, एक्लोपन र सामाजिक समस्याहरू पनि देखिने गरेका छन्। धेरै युवा वर्षौँसम्म परिवारसँग भेट गर्न पाउँदैनन्। बाबुआमाको सेवा गर्न नसक्ने, सन्तानको हुर्काइ प्रत्यक्ष देख्न नपाउने र पारिवारिक सुख दुःखमा सहभागी हुन नसक्ने पीडाले उनीहरूलाई सताइरहेको हुन्छ।

यद्यपि विदेशबाट प्राप्त हुने आम्दानीले लाखौँ नेपाली परिवारको जीवनस्तर उकास्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। विदेशमा कार्यरत नेपालीले पठाउने रेमिट्यान्सले घर निर्माण, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा दैनिक खर्च व्यवस्थापनमा ठूलो सहयोग पुगेको छ। नेपालको अर्थतन्त्रमा समेत रेमिट्यान्स महत्त्वपूर्ण आधार बनेको छ। विदेशी मुद्रा आर्जनको प्रमुख स्रोतका रूपमा रहेको रेमिट्यान्सले देशको आर्थिक गतिविधिलाई चलायमान बनाइरहेको छ।

तर यसको अर्को पाटो पनि उत्तिकै गम्भीर छ। गाउँघरमा युवाशक्ति घट्दै जाँदा कृषि उत्पादन प्रभावित हुन थालेको छ। खेतीयोग्य जमिन बाँझो बस्ने क्रम बढेको छ। स्थानीय उद्योग तथा उत्पादनमूलक क्षेत्रमा दक्ष जनशक्ति अभाव हुन थालेको छ। देशको विकास निर्माणमा योगदान दिन सक्ने ऊर्जाशील जनशक्ति बिदेसिँदा दीर्घकालीन रूपमा यसको असर राष्ट्रिय विकासमा समेत पर्ने चिन्ता विज्ञहरूले व्यक्त गर्दै आएका छन्।

शिक्षाविद् र अर्थविद्हरूका अनुसार युवाहरू बिदेसिनुको मुख्य कारण अवसरको अभाव हो। नेपालमै पर्याप्त रोजगारी, सीपअनुसारको काम, लगानीको वातावरण र उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्न सकिए युवाको विदेश मोह केही हदसम्म घटाउन सकिने उनीहरूको भनाइ छ।

आधुनिक कृषि, सूचना प्रविधि, पर्यटन, ऊर्जा तथा उत्पादनमूलक उद्योगमा लगानी विस्तार गरेर युवालाई स्वदेशमै आकर्षित गर्न सकिने सम्भावना रहेको उनीहरू बताउँछन्।

पछिल्लो समय विदेशबाट फर्किएका केही युवाले नेपालमै व्यवसाय सुरु गरेर उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्। कृषि, पर्यटन, सूचना प्रविधि र विभिन्न सेवा क्षेत्रमा लगानी गर्दै उनीहरूले स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्न सकिने सन्देश दिएका छन्। तर यस्ता प्रयासलाई व्यापक बनाउन सरकारी नीति, वित्तीय पहुँच र व्यवसायमैत्री वातावरण आवश्यक देखिन्छ।

आजको नेपाली समाजमा विदेश जानु सफलताको एउटा सूचक जस्तै बनेको छ। तर विदेशको चमकधमकभित्र अनेकौँ सङ्घर्ष र चुनौती लुकेका छन्। विदेशमा सफलता प्राप्त गर्ने धेरै उदाहरण छन् भने अपेक्षाअनुसार अवसर नपाएर निराश हुने युवाको संख्या पनि कम छैन।

यस अवस्थामा युवालाई स्वदेशमै सम्मानजनक रोजगारी, गुणस्तरीय शिक्षा र उद्यमका अवसर उपलब्ध गराउनु राज्यको प्रमुख जिम्मेवारी बनेको छ। अन्यथा, भविष्यको खोजीमा युवाको विदेश यात्रा अझ तीव्र बन्नेछ र देशले आफ्नो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जनशक्ति गुमाइरहनेछ।

युवाको सपना विदेशमा मात्र होइन, आफ्नै भूमिमा पनि साकार बनाउन सकिने वातावरण निर्माण गर्नु आजको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता बनेको छ।