घटना र विचार जस्तो सञ्चार माध्यमबाट तथ्यहीन, भ्रमपूर्ण र घृणा फैलाउने सामग्री प्रकाशित हुनु दुःखद मात्र होइन, पत्रकारिताको नैतिक जिम्मेवारीमाथि पनि प्रश्न उठाउने विषय हो। लोकतन्त्रमा विचार अभिव्यक्त गर्ने स्वतन्त्रता सबैलाई छ, तर झूट, पूर्वाग्रह र घृणालाई समाचार वा विश्लेषणको आवरणमा प्रस्तुत गर्ने अधिकार कसैलाई छैन।

तपाईँहरूको लेखमा तथ्यभन्दा बढी डर, भ्रम र सामाजिक विभाजन सिर्जना गर्ने प्रयास देखिन्छ। असहमति राख्न सकिन्छ, तर असहमतिको आधार तथ्य, तर्क र अध्ययन हुनुपर्छ; अफवाह, मिथ्या प्रचार र धार्मिक भावनाको दुरुपयोग होइन।

सबैभन्दा पहिले एउटा स्पष्ट कुरा – नेपाल सरकारले कहिल्यै पनि जनकपुरको जानकी मन्दिरलाई “समलिङ्गी विवाहको हब” घोषणा गरेको छैन। यस्तो दाबी पूर्ण रूपमा झूट, आधारहीन र भ्रामक हो। यस्तो गलत सूचना प्रकाशित गर्नु पत्रकारिता होइन; दुष्प्रचार हो।

१. सनातन धर्मको ठेक्का कसैले लिएको छैन

आफूलाई हिन्दू धर्मको एकमात्र व्याख्याता ठान्नु नै सबैभन्दा ठूलो अहङ्कार हो। सनातन धर्म कुनै एक पुस्तक, एक सम्प्रदाय वा एक व्यक्तिको निजी सम्पत्ति होइन। यो हजारौँ वर्षदेखि विकसित बहुलवादी, बहुआयामिक र खुला सभ्यता हो, जहाँ अनेक दर्शन, परम्परा र व्याख्याहरू सहअस्तित्वमा छन्।

विडम्बना के छ भने, आफूलाई हिन्दू धर्मको रक्षक भन्ने धेरै व्यक्तिहरू वास्तवमा हिन्दू धर्मभन्दा भिक्टोरियन युगको ख्रिष्टियन नैतिकताको प्रभाव दोहोर्‍याइरहेका छन्। समलिङ्गी सम्बन्ध, तेस्रोलिंगी वा लैङ्गिक विविधतालाई “पश्चिमी विकृति” भन्ने धारणा हिन्दू दर्शनबाट आएको होइन। यो १९औँ शताब्दीको औपनिवेशिक, भिक्टोरियन नैतिकताको प्रभाव हो, जसलाई ब्रिटिस शासनले आफ्ना उपनिवेशहरूमा कानुन र सामाजिक मूल्यका रूपमा फैलाएको थियो।

यदि साँच्चै सनातन धर्म बुझ्न चाहनुहुन्छ भने, भिक्टोरियन नैतिकताको चश्मा हटाएर आफ्नै पुराण, महाभारत, रामायण, आगम, तन्त्र र लोक परम्पराहरू पढ्नुस्।
त्यहाँ अर्धनारीश्वर छन्। मोहिनी छन्। शिखण्डी छन्। बृहन्नला छन्। इला छन्। बहुचरा माता छन्। किन्नर परम्परा छ। तृतीय प्रकृतिको उल्लेख छ। पाण्डक र क्लीबका अवधारणाहरू छन्। हरिहर पुत्रको आख्यान छ। अरुणी, इरावत, मोहिनी, इला, सुद्युम्न जस्ता असंख्य कथाहरू छन्, जहाँ लैङ्गिक विविधता र यौनिकतालाई कठोर दुईवटा बाकसभित्र सीमित गरिएको छैन।

यी सबै पात्र र अवधारणाहरू हिन्दू सभ्यताका आफ्नै हुन्; कुनै पश्चिमी आयात होइनन्।

२. हिन्दू देवदेवीहरूमा समलिङ्गी सम्बन्ध र लैङ्गिक विविधता

हिन्दू धर्मको विशेषता यसको बहुलवाद र दार्शनिक खुलापन हो। पुराण, महाभारत, क्षेत्रीय आख्यान र लोक परम्परामा देवदेवीहरूले आवश्यकता अनुसार लिङ्ग परिवर्तन गर्ने, विभिन्न रूप धारण गर्ने तथा परम्परागत पुरुष–महिला सीमाभन्दा बाहिरका सम्बन्ध र पहिचान व्यक्त गर्ने अनेक कथाहरू पाइन्छन्। यी कथाहरूले हिन्दू सभ्यताले लिङ्ग र यौनिकतालाई सधैँ एउटै कठोर ढाँचामा मात्र नहेरेको देखाउँछन्।

३. भगवान् शिव र भगवान् विष्णु (मोहिनी) – हरिहरपुत्र (अयप्पा)

समुद्रमन्थनपछि भगवान् विष्णुले मोहिनी नामक स्त्रीरूप धारण गर्नुभयो। केही पुराणीय परम्पराअनुसार भगवान् शिव मोहिनीप्रति आकर्षित हुनुभयो र उनीहरूको मिलनबाट हरिहरपुत्र (अयप्पा) जन्मिनुभयो। यहाँ विशेष कुरा के हो भने मोहिनी वास्तवमा विष्णुकै अवतार हुन्। यो कथा हिन्दू परम्परामा समलिङ्गी दैवी सम्बन्धको सबैभन्दा चर्चित उदाहरण हो।

४. भगवान् कृष्ण (मोहिनी) र इरावत (अरावान)

महाभारतको परम्परामा अर्जुनका पुत्र इरावतले युद्धअघि विवाहको इच्छा व्यक्त गर्दा कुनै पनि महिला तयार भइनन्। त्यसपछि भगवान् कृष्णले मोहिनी रूप धारण गरी इरावतसँग विवाह गर्नुभयो। दक्षिण भारतको कूवागम उत्सवमा तेस्रोलिंगी समुदायले आज पनि यस घटनाको स्मरण गर्दै धार्मिक उत्सव मनाउने परम्परा छ।

५. अरुणसङ्ग: इन्द्र र सूर्य

केही पुराणीय तथा क्षेत्रीय आख्यानहरूमा अरुणले अरुणी नामक स्त्रीरूप धारण गरेको वर्णन पाइन्छ। त्यसपछि इन्द्र अरुणीप्रति आकर्षित भई वाली जन्मिएको तथा पछि सूर्यसँगको मिलनबाट सुग्रीव जन्मिएको कथा उल्लेख हुन्छ। यसले हिन्दू आख्यानहरूमा समलिङ्गी दैवी सम्बन्ध नयाँ अवधारणा होइन भन्ने देखाउँछ।

६. अग्नि, सोम, मित्र र वरुण

वैदिक तथा उत्तरवैदिक परम्परामा अग्नि र सोम तथा मित्र–वरुणलाई अत्यन्त निकट दैवी जोडीका रूपमा चित्रण गरिएको पाइन्छ। केही परम्परागत तथा आधुनिक विद्वानहरूले यी सम्बन्धलाई समलिङ्गी वा होमोएरोटिक प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

यदि तपाईँलाई थाहा भयो कि कुनै पुरुष समलिङ्गी हो भने, के तपाईँ आफ्नी छोरी, बहिनी, भान्जी, भतिजी वा नातिनीको विवाह उसैसँग गराउन तयार हुनुहुन्छ?यदि होइन भने, अरूका छोरीहरूको जीवन किन बरबाद गर्न चाहनुहुन्छ?

हिन्दू धर्मको इतिहास हेर्दा लैङ्गिक विविधता, तृतीय प्रकृति र परम्परागत यौनिक सीमाभन्दा बाहिरका अभिव्यक्तिहरू नयाँ होइनन्। यसैले हिन्दू सभ्यतालाई केवल कठोर पुरुष–महिला द्वैतमा सीमित गरेर बुझ्नु यसको विशाल दार्शनिक र सांस्कृतिक परम्परालाई संकुचित गर्नु हो।

७. हिन्दू धर्मलाई पश्चिमी चश्माबाट नहेरौँ

आज विडम्बना के भएको छ भने केही व्यक्तिहरू हिन्दू धर्मको नाममा बोल्छन्, तर उनीहरूको नैतिकताको स्रोत हिन्दू दर्शन होइन; औपनिवेशिक भिक्टोरियन सोच हो। यही सोचले समलिङ्गी सम्बन्धलाई अपराध बनायो, तेस्रोलिंगीहरूलाई बहिष्कृत गर्‍यो, र विविधतालाई पापको रूपमा चित्रित गर्‍यो।

त्यसैले प्रश्न उठ्छ – तपाईँहरू सनातन धर्मको रक्षा गर्दै हुनुहुन्छ, कि भिक्टोरियन नैतिकताको?

८. समलिङ्गी हुनु मानसिक रोग होइन

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले १९९० मै समलिङ्गीतालाई मानसिक रोगको सूचीबाट हटाइसकेको हो। आधुनिक चिकित्सा, मनोविज्ञान र विश्वव्यापी वैज्ञानिक सहमतिले पनि यही स्वीकार गर्छ।

तर एउटा गम्भीर प्रश्न छ-

यदि तेस्रोलिंगी वा समलिङ्गी हुनु मानसिक रोग होइन भने, एउटा सम्पूर्ण समुदायप्रति निरन्तर घृणा, अपमान, डर र मानवता अस्वीकार गर्ने प्रवृत्ति स्वस्थ मानसिकताको लक्षण हो त?

सायद अरूको मानसिक अवस्थामाथि प्रश्न उठाउनुभन्दा पहिले आफ्नै पूर्वाग्रहको पनि परीक्षण गर्न आवश्यक हुन्छ।

९. विवाहको नाममा महिलाको जीवन किन बरबाद गर्ने?

समलिङ्गी पुरुष महिलाप्रति यौनिक रूपमा आकर्षित हुँदैन। समलिङ्गी महिला पुरुषप्रति आकर्षित हुँदैन।

त्यसैले सामाजिक दबाबका कारण समलिङ्गी पुरुषलाई महिलासँग विवाह गर्न बाध्य पार्नु भनेको एउटी महिलाको जीवन पनि बरबाद गर्नु हो।

म एउटा सरल प्रश्न सोध्न चाहन्छु –

यदि तपाईँलाई थाहा भयो कि कुनै पुरुष समलिङ्गी हो भने, के तपाईँ आफ्नी छोरी, बहिनी, भान्जी, भतिजी वा नातिनीको विवाह उसैसँग गराउन तयार हुनुहुन्छ?

यदि होइन भने, अरूका छोरीहरूको जीवन किन बरबाद गर्न चाहनुहुन्छ?

यदि सन्तान जन्माउनु नै मानव जीवनको उद्देश्य हो भने… जीवनभर ब्रह्मचर्य पालन गर्ने सन्यासी, योगी, साधु, साध्वी, अविवाहित धार्मिक व्यक्तिहरूको स्थान के हुन्छ?

उहाँहरूलाई पनि विवाह गरेर बच्चा जन्माउन बाध्य पार्ने हो?

यदि होइन भने, त्यो तर्क समलिङ्गीहरूमाथि मात्र किन लागू हुन्छ?

१०. नेपाललाई युगान्डा बनाउने हो?

लेखमा युगान्डाको उदाहरण दिइएको छ।

के तपाईँ नेपाललाई पनि त्यस्तै देश बनाउन चाहनुहुन्छ जहाँ समलिङ्गी तेस्रोलिंगी नागरिकहरूलाई आजीवन कारावास वा मृत्युदण्डसम्मको व्यवस्था हुन्छ?

नेपालको पहिचान कट्टरता होइन; करुणा, सहअस्तित्व, बहुलवाद र स्वतन्त्रता हो।

११. संविधान धर्म विरोधी होइन

नेपालको संविधानले सबै नागरिकलाई समानता, गरिमा र स्वतन्त्रताको अधिकार दिएको छ। सर्वोच्च अदालतले पनि संविधानको व्याख्या गर्दै नागरिक अधिकारको संरक्षण गरेको हो।

कसैलाई समान अधिकार दिनुले तपाईँको अधिकार घट्दैन।

तर कसैको अधिकार खोस्नु भने अन्याय अवश्य हुन्छ।

१२. हिन्दू धर्मलाई कमजोर कसले बनाइरहेको छ?

आज धेरै दलित, आदिवासी, जनजाति, महिला तथा लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक समुदायका मानिसहरू हिन्दू धर्मबाट टाढा जानुको कारण हिन्दू धर्म होइन।

कारण हो – धर्मको नाममा बोल्ने केही स्वघोषित ठेकेदारहरूको घृणा, अपमान र बहिष्कार।

जब कसैलाई बारम्बार भनिन्छ -“तिमी पापी हौ”, “तिमी हाम्रो धर्मका होइनौ”, “तिमी हाम्रो संस्कृतिका होइनौ”- त्यो व्यक्ति सम्मान खोज्दै अर्को ढोका ढकढक्याउन बाध्य हुन्छ।

त्यसैले हिन्दू धर्मलाई सबैभन्दा ठूलो क्षति लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यकहरूले होइन, घृणालाई धर्मको नाम दिनेहरूले गरिरहेका छन्।

सनातन धर्मको आत्मा करुणा हो, बहिष्कार होइन।

विविधता हो, एकरूपता होइन।

सहअस्तित्व हो, घृणा होइन।

१३. धर्मलाई राजनीतिक वा सांस्कृतिक घृणाको हतियार नबनाऔँ।

सत्य बोलौँ। इतिहास पढौँ। आफ्नै सभ्यता बुझौँ। र सबै नेपाली नागरिकको समान गरिमा र अधिकारको सम्मान गरौँ। अन्त्यमा एउटा कुरा।

सनातन धर्म कुनै बन्द विचारधारा होइन; यो निरन्तर प्रश्न गर्ने, नयाँ व्याख्या गर्ने र सत्यको खोजी गर्ने सभ्यता हो। यही कारणले यसले हजारौँ वर्षसम्म अनेक दर्शन, परम्परा, भाषा, जाति, संस्कृति र जीवनशैलीलाई आफ्नो विशाल छातामुनि स्थान दिएको छ। यदि आज हामी आफ्नै धर्मका बहुलवादी परम्परा, पुराण, दर्शन र इतिहासलाई बिर्सेर घृणा, बहिष्कार र असहिष्णुतालाई धर्मको नाम दिन थाल्यौँ भने, हामी सनातन धर्मको रक्षा गरिरहेका हुँदैनौँ – बरु त्यसको आत्मालाई कमजोर बनाइरहेका हुन्छौँ।

हिन्दू धर्मको भविष्य डरमा होइन, करुणामा छ। बहिष्कारमा होइन, सहअस्तित्वमा छ। सत्यबाट भागेर होइन, आफ्नै इतिहास र सभ्यतालाई इमानदारीपूर्वक स्वीकार गरेर मात्र सनातन धर्म अझ बलियो बन्न सक्छ।

घटना र विचार जस्ता सञ्चार माध्यमहरूबाट अपेक्षा हुन्छ कि उनीहरूले तथ्यमा आधारित, जिम्मेवार र अध्ययनयुक्त सामग्री प्रकाशित गरून्। समाजमा विभाजन, डर र घृणा फैलाउने लेख प्रकाशित गर्नु पत्रकारिताको धर्म होइन।